mükemmelliyetçilik

Mükemmelliyetçilik Nedir?

‘Mükemmelliyetçilik’ günlük hayatta yaygın olarak kullanılan bir terimdir. Daha çok öğrencilik ya da iş hayatında kendini gösterdiği düşünülse de hayatın her alanında var olabilir. Bazı kişiler hayatının sadece bir alanında (örneğin iş hayatı) mükemmelliyetçi olabilir. Ancak, yaşamın bir çok alanında görülmesi daha yaygındır. Bu alanlar arasında, iş, ilişkiler, spor ve egzersiz, fiziksel görünüm, kilo, kişisel hijyen, kişinin evinin görünümü ya da sosyal performans bulunabilir. Mükemmelliyetçiliğin üç ana bileşeni vardır: yüksek standartlar ve öz-eleştiri,  olumsuz etkilerine rağmen yüksek standartları karşılamaya çalışmak ve öz-değerlendirmeyi yüksek standartlara dayandırmak.  

Mükemmeliyetçiğin Olumsuz Etkileri

Mükemmelliyetçilik sağlıklı olduğunda sizi motive edebilir, zorlukların üstesinden gelmenize ve  başarıya ulaşmanıza yardımcı olabilir. Ancak, sağlıksız olduğunda sizi mutsuz edebilir ve hayatınızın bir çok alanını olumsuz etkileyebilir. Duygusal olarak kendinizi gergin, stresli, üzgün hissetmenize neden olabilir. Sosyal olarak, zamanın neredeyse tamamının belli bir alana odaklanması (örneğin çok büyük ölçüde işe zaman ayırma ve nadiren sosyalleşme gibi), keyif veren aktivitelerin sınırlandırılması ve dar ilgi alanları sonucu sosyal hayatınızı olumsuz etkileyebilir. Fiziksel olarak ise uykusuzluk, kas gerginliği, mide bulantısı gibi olumsuz etkiler yaratabilir. Mükemmeliyetçilik ayrıca bir çok ruhsal sorun ile ilişkilendirilebilir. Bu ruhsal sorunlardan en yaygın olanlarından biri kaygı bozukluklarıdır:

Mükemmelliyetçilik ve Kaygı

Kişi kendine yüksek standartlar belirlediğinde ve bu standartları karşılayamayacağını hissettiğinde, bu genellikle kaygıya neden olur. Kişi sürekli performansındaki değişikliklere odaklandığı zaman endişeli, gergin ve stresli hissedebilir. Ayrıca mükemmelliyetçilik sosyal kaygı ya da obsesif kompulsif bozukluk gibi farklı kaygı bozuklukları ile ilişkili olabilir. Örneğin, sosyal kaygı utangaçlıktan farklıdır ve temelinde söyleyeceğiniz veya yapacağınız şeyin sizi diğerleri karşısında utandıracağı ya da diğerlerinin sizin kaygılı olduğunuzu fark edeceği kaygısı yatar. Mükemmeliyetçilik sosyal kaygının hem ortaya çıkmasına hem de devam etmesine yol açabilir. Çoğu zaman insanların sosyal ortamlarda mükemmel şekilde görülmeyi istemek gibi düşünceleri olabilir ve sosyal performanslarına yönelik yüksek standartlarını karşılayamadıklarını düşünürlerse kendilerini sert şekilde eleştirebilirler.

Mükemmelliyetçilik Neden Olur?

Mükemmelliyetçiliğin ortaya çıkmasında mizaç özellikleri, genetik, çevresel ve sosyal faktörler rol oynayabilir. Ancak en önemli  risk faktörlerine baktığımız zaman mükemmelliyetçilik eğilimi yüksek olan kişilerin hayatında onlardan mükemmel olmalarını bekleyen kişiler olduğunu görüyoruz. Özellikle yüksek standartları olan ebeveynlere sahip kişi kendisinden beklenen yüksek standartlara ulaşamadığında eleştirileceğine inanabilir. Ayrıca, mükemmeliyetçilik kişinin çevresi tarafından ödüllendirilebilir ve böylece bu eğilimler güçlenerek devam edebilir.

Mükemmelliyetçilik Nasıl Yenilir?

Mükemmelliyetçiliğin ortaya çıkmasına ne sebep olursa olsun sağlıksız olması durumunda azaltılabilir ve böylece kişinin yaşam kalitesi önemli ölçüde artabilir. Terapide amaç kişinin hayatına zarar veren ve olumsuz etkileyen mükemmelliyetçi tutumun daha sağlıklı bir düzeye dönüştürülmesinde yardımcı olmaktır. Bu süreçte, kişinin mükemmelliyetçi olduğu alanlar belirlenerek bu alanlardaki düşünce ve davranışları tanımlanır. Örneğin sosyal performans alanında mükemmelliyetçi eğilimi olan bir kişinin düşüncesi “zeki ve komik gözükmeliyim”, davranışı ise sosyal ortamlarda çok fazla espri yapma ve hikayeler anlatmaya çalışabilir. Ya da iş performansı konusunda mükemmelliyetçi eğilimi olan bir kişinin düşüncesi “Her zaman işleri eksiksiz yapmalıyım” ve davranışı günde 12 saat çalışmak şeklinde olabilir. Tedavide kişinin gerçek dışı ya da işlevsiz düşünceleri yeniden değerlendirilir ve düşünce ve inançlarındaki çarpıtmalar ve katı kurallar daha işlevsel olanlarla değiştirilmesi amaçlanır. Ayrıca davranışsal deneylerle kişinin işlevsiz düşünceleri, inançları ve varsayımları test edilir. Böylece bilişsel ve davranışsal tekniklerle kişinin mükemmelliyetçi tutumları daha sağlıklı hale getirilir.